Kennisdag 'De Nieuwe Archiefwet 2026'

20-10-2026

De zomer is voorbij, en dat betekent dat wij vandaag met frisse en uitgeruste blik verzamelen in het prachtige Woerden voor de volgende editie van de DOCFactory Kennisdag. Nadat iedereen zich de stad in heeft weten te worstelen (sabotage op het spoor…), wordt de dag afgetrapt door Hester, die ons van harte welkom heet. Ze geeft het woord aan Laurens, die met een kort maar krachtige introductie het thema van vandaag inluidt: de nieuwe Archiefwet 2026.

Na jaren van voorbereiding, beleidsontwikkeling, en uiteraard de bijbehorende politieke formaliteiten, is het dan eindelijk zover: vanaf 1 januari 2027 gaat de nieuwe Archiefwet in werking. Een wet die gemoderniseerd is met het oog op digitalisering en de vluchtigheid van de digitale informatiehuishouding. Hoe belangrijk is dit voor ons werk? Laurens geeft een ’ kort en bondig antwoord: extreem belangrijk, en het gaat zeker impact hebben. Deze Kennisdag zal dan ook in het thema staan van de nieuwe Archiefwet; wat gaat er veranderen, en in hoeverre zal DOCFactory hier mee te maken krijgen?

Collega’s Femia en Isolde schetsen hier een duidelijk beeld van, en vertellen ons dat de Archiefwet 2026 voortkomt uit een behoefte aan meer op digitaal archief toegespitste wetgeving. De veranderde terminologie in de wet stuit meteen op de nodige discussie in de zaal; daar waar de verandering van archiefbewaarplaats naar archiefdienst het begrip lijkt te willen verbreden, wordt archiefbescheiden met de verandering naar documenten weer wat krap. Is een email een document? Hoe je het ook wendt of keert, volgens de nieuwe Archiefwet is dat wel zo. Qua beheer komt er ruimte voor passende maatregelen op basis van de belangen van documenten. Een archivaris met opleiding wordt verplicht, er komen eisen voor digitaal beheer, archiefwettelijk toezicht, en pressiemiddelen bij het niet-naleven van de wet. Op het gebied van overbrenging wordt de termijn verkort van 20 naar 10 jaar, en de nieuwe wet gaat ook in op de verschillende vormen van overbrenging. Tot slot wordt er bij openbaarheid uitgegaan van het uitgangspunt: “Open, tenzij…” Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen absolute en relatieve beperkingsgronden.

Na een koffiepauze wordt het woord gegeven aan externe spreker Erik Visscher (Gemeente Schiedam), die met zijn beknopte “Archiefwet 2026 in één dia” ons nogmaals meeneemt door de veranderingen in de wet die voor ons relevant zullen zijn. Externe spreker Roland Bisscheroux van het Waterlands Archief neemt ons vervolgens wat dieper mee in waar de vraag voor een gemoderniseerde wet precies vandaan komt. In de publicaties “Een dementerende overheid” en “Een dementerende overheid 2.0” van 2005 en 2020 werd namelijk al vastgesteld dat er een hoop digitale informatie is dat buiten zicht is. De informatie wordt niet veiliggesteld en er wordt gewerkt met verouderde ICT, het is geregeld onduidelijk wie verantwoordelijk is voor het beheer van welke digitale informatie, en daarbij komt kijken dat het kwetsbaar is. Met de nieuwe Archiefwet wordt er een spotlight gezet op de mogelijkheden voor digitaal archiveren en duurzame toegankelijkheid, waarbij de mogelijkheid bestaat documenten te bewaren bij de bron, in plaats van deze over te brengen naar een archiefdienst. Onafhankelijk van de plaats, is het van belang dat informatie duurzaam toegankelijk is zolang de informatie beschikbaar moet zijn.

Na een heerlijke lunch met belegde broodjes en soep, neemt collega Wazoula ons mee naar het archief van een Woningbouwcorporatie, en laat ons zien in hoeverre de invoer van een nieuw CRM het takenpakket van team DIV veranderd heeft. Collega Hanna geeft ons een inkijkje bij een archief van een gemeente waar zij het archief bewerkt en regelmatig stukken met dubbele lading uit de Tweede Wereldoorlog tegenkomt Hanna vertelt hoe zij het beschrijven van deze stukken in dit project aanpakt, om de context van de stukken goed in beeld te krijgen.

De laatste externe spreker van de dag, Menno Welling, geeft ons een kijkje achter de schermen van de Reinwardt Academie en de ontwikkeling van een nieuwe archivarisopleiding. De opleiding zoomt in op de impact van erfgoed op maatschappelijke vraagstukken en het geven van betekenis aan informatie in erfgoedvorming, wat direct gelinkt staat aan archiveren. Deelnemers leren hun eigen praktijk opnieuw te bekijken, en er ontstaat ruimte voor nieuwe interpretaties en handelingsopties wat vanzelf leidt tot zichtbaar aangepast professioneel gedrag. De master “Archivistiek: Erfgoed- en Informatiebeheer” staat op de planning om in september 2027 van start te gaan.

Na een korte pauze geeft collega Katja ons als laatste spreker inzicht in een aantal gemeentelijke archieven. Zij deelt met ons haar zorgvuldige werkwijze en enige bijzondere vondsten. Na een quiz over de Archiefwet 2026 is het tijd voor de borrel, waarna we met een lading nieuwe kennis en een duidelijker beeld van de nieuwe Archiefwet naar huis kunnen!